# Temel Beceriler

Fatih Demir
kabalak@kabalak.net
2000.
Fatih Demir
Görkem Çetin
gorkem@gelecek.com.tr
2002/2003.
Görkem Çetin
Barış Çicek
baris@teamforce.name.tr
2004
2008
2009.
Barış Çicek
Muhammet Kara
muhammet.k@gmail.com
2011.
Muhammet Kara
hsngrms
dead-bodies-everywhere@hotmail.com
2012
hsngrms
Atilla Öntaş
tarakbumba@gmail.com
2014
Atilla Öntaş
Emre FIRAT
emrefirat93@gmail.com
2013
2014
2015
Emre FIRAT

Bu bölüm size MATE Masaüstü ile çalışmak için gerekli temel becerileri sunar.

## Fare Becerileri

Bu bölüm fare düğmelerinin ne işe yaradıklarını ve değişik fare işaretçilerinin anlamlarını tasvir eder.

Fare, fare işaretçisini ekranda hareket ettirmenizi sağlayan bir işaretleme cihazıdır. Fare işaretçisi, genellikle ekranınızdaki nesnelere işaret ettiğiniz küçük bir oktur. Bir fare düğmesine basmak, hangi tuşa bastığınıza bağlı olarak, fare işaretçisinin üzerinde bulunduğu nesne üzerinde belirli bir eylem gerçekleştirir.

### Fare Düğmesi Kuralları

Düğmeler

The instructions in this manual are for three buttoned, right-handed mouse devices, the most common type. If you use another type of mouse or pointing device, you should take care to locate the corresponding buttons on your mouse. If you use a left-handed mouse, see the paragraph on setting mouse orientation below.

If you set your mouse device to be left-handed, you should reverse the mouse button conventions used in this manual. This is normally also implied in most documentation and in many applications.

Bazı farelerde orta düğme bulunmaz. Eğer iki düğmeli bir fare cihazınız varsa, sisteminiz orta düğmeyi simüle etmek için chording yapacak şekilde yapılandırılmış olabilir. Eğer chording etkinleştirildiyse orta fare düğmesini simüle etmek için sol ve sağ düğmelere aynı anda basarsınız. MATE'yi kullanmak için orta fare düğmesi hiçbir şekilde gerekli değildir.

Bu kılavuzda kullanılan fare düğmesi kuralları aşağıdaki gibidir:

Sol fare düğmesi

  Fare cihazının sol köşesinde yer alan düğme. Bu, seçmek, etkinleştirmek, düğmelere basmak vs. için kullanılan sana fare düğmesidir. "Tıklamanız" söylendiğinde özellikle başka bir şey eklenmediyse sol düğme ile tıklamanız gerektiği ima edilir.

Orta fare düğmesi

  Fare cihazının orta düğmesi. Kaydırma tekerleği bulunan birçok farede bu tekerleğe orta fare düğmesi tıklaması elde etmek için basılabilir.

Sağ fare düğmesi

  Fare cihazının sağ tarafında bulunan düğme. Çoğu zaman, bu düğme işaretçinin altında bulunan nesne için bir bağlam menüsü görüntüler.

Farenizin yönünü tersine çevirmek için Fare Tercihlerini kullanın. Bunu yaptığınız vakit bu kılavuzda ve diğer MATE belgelerinde kullanılan fare düğme kurallarını tersine çevirmeniz gerekecektir. Fare tercihlerinizi ayarlamak hakkında daha fazla bilgi için ne bakın.

### Fare Eylemleri

Eylemler

Farenizle yaptığınız faaliyetleri tanımlamak için bu kılavuzda aşağıdaki kurallar kullanılır:

Eylem | Tanım
--- | ---
Tıklama | Fareyi oynatmadan farenin sol düğmesine basıp düğmeyi bırakmak.
Sol-tıklama | Tıklama ile aynı şeydir. 'Sol-tıklama' terimi, sağ-tıklama ile karışıklık olabilecek durumlarda kullanılır.
Orta-tıklama | Fareyi oynatmadan farenin orta düğmesine basıp düğmeyi bırakmak.
Sağ-tıklama | Fareyi oynatmadan farenin sağ düğmesine basıp düğmeyi bırakmak.
Çift-tıklama | Fareyi oynatmadan farenin sol düğmesine çabuk bir şekilde iki kez basıp düğmeyi bırakmak. Çift-tıklamaların hassasiyetini Çift-tıklama Zaman Aşımını değiştirerek yapılandırabilirsiniz: daha fazla bilgi için ne bakın.

Tıkla-ve-sürükle

Sol fare düğmesine basın ve düğmeyi bırakmayın, aynı zamanda fareyi düğme basılıyken oynatın ve sonunda düğmeyi bırakın.

Fare ile sürüklemek birçok değişik bağlamda kullanılır. Bu, bir nesneyi ekranda fare ile taşır. Nesne, farenin düğmesinin bırakıldığı yerde bırakılır. Bu eyleme sürükle-ve-bırak da denir. Arayüzün bir unsuruna onu taşımak için tıklamaya bazen yakalamak da denir.

Mesela bir pencerenin yerini başlık çubuğunu yakayarak değiştirenilirsiniz ya da bir dosyayı ikonunu bir pencereden yakalayıp diğer bir pencereye bırakmak suretiyle taşıyabilirsiniz.

Sol fare düğmesi genellikle sürükleme faaliyetleri için kullanılır, ancak orta fare düğmesi bazen alternatif sürükleme eylemleri için kullanılır.

Tıkla-ve-tut | Farenin sol tuşuna basıp tuşu bırakmamak.

Fare ile aşağıdaki eylemleri yapabilirsiniz:

Sol fare düğmesi

  - Metin seçmek.

  - Nesne seçmek.

  - Nesne sürüklemek.

  - Nesne etkinleştirmek.

Orta fare düğmesi

  - Metin yapıştırmak.

  - Nesne taşımak.

  - Pencereleri arkaya taşımak.

Sağ fare düğmesi

  Bir unsur için varsa bağlam menüsünü açmak için farenin sağ düğmesini kullanın. Unsurların çoğunluğunda, bağlam menüsünü açmak için söz konusu unsur seçildikten sonra Shift F10 klavye kısayolunu kullanabilirsiniz.

Mesela dosya yöneticisinde dosyaları görüntülerken herhangi bir dosyayı seçmek için farenin sol düğmesi ile tıklar, dosyayı açmak için farenin sol düğmesi ile çift tıklarsınız. Farenin sağ düğmesi ile tıklamak bu dosya için bağlam menüsünü açacaktır.

Uygulamaların çoğunda farenin sol düğmesi ile metin seçebilir ve başka bir uygulamada o metni farenin orta düğmesini kullanarak yapıştırabilirsiniz. Buna birincil seçim yapıştırma denir ve bu, normal pano işlemlerinden ayrı olarak çalışır.

Birden fazla unsur seçmek için Ctrl tuşunu basılı tutabilir ya da bitişik unsurları seçmek için Shift tuşunu basılı tutabilirsiniz. Birden çok unsuru seçmek için unsurların etrafında boş bir alanda sürüklemeye başlayarak bir dikdörtgen de ortaya çıkarabilir ve bu sınırlayıcı kutuyu unsurları kaplayacak şekilde genişletebilirsiniz.

### Fare belirteçleri

Belirteçler

Fareyi kullandığınız sırada fare belirtecinin görünümü değişebilir. Belirtecin görünümü, belirli bir durum, konum ya da işlem hakkında geri bildirim sağlar.

Aşağıdaki fare belirteçleri, fareniz ekrandaki değişik unsurların üzerinden geçerken gösterilir:

Değişik bir belirteç teması kullanıyorsanız fare belirteçleriniz burada gösterilenlerden farklı olacaktır. Dağıtıcınız ya da satıcınız farklı bir varsayılan tema ayarlamış olabilir.

Normal pointer. Normal pointer

  Bu belirteç farenin normal kullanımı sırasında görünür.

Meşgul berlirteci. Meşgul belirteci

  Bu belirteç, bir görev yerine getirmekle meşgul olan pencerelerin üzerinde görüntülenir. Bu pencerelere herhangi bir girdi vermek için fareyi kullanamazsınız, fakat başka bir pencereye gidebilir ve orada çalışabilirsiniz.

Yeniden boyutlandırma belirteci. Yeniden boyutlandırma belirteci

  Bu belirteç, arayüz bölümlerini yeniden boyutlandırmak için kontrolü alabileceğinizi gösterir. Pencerelerin kenarlıkları üzerinde ve pencere bölmeleri arasında yeniden boyutlandırma tutamaçları üzerinde görünür. Okların yönü hangi yönde yeniden boyutlandırma yapabileceğinizi gösterir.

El belirteci El belirteci

  Bu belirteç, mesela bir İnternet sayfasında bir hiper metin bağlantısı üzerinden geçtiğinizde görüntülenir. Yeni bir belge yüklemek veya bir eylem yapmak için bağlantıya tıklayabileceğinizi gösterir.

I ışın belirteci I ışın belirteci

  Bu belirteç farenin seçilebilecek veya düzenlenebilecek bir metin üzerinde olduğunda gösterilir. Metin yazmak istediğiniz yere tıklayabilirsiniz veya metin seçmek için sürükleme yapabilirsiniz.

Aşağıdaki fare belirteçleri bir dosya ya da metin parçası gibi bir nesne sürüklendiğinde gösterilir. Taşınan nesnenin bırakılması için fare düğmesinin bırakılmasının neticesini belirtirler.

Taşıma belirteci. Taşıma belirteci

  Bu belirteç nesneyi bıraktığınızda onun eski yerinden yeni yerine taşınacağını gösterir.

Kopyalama belirteci. Kopyalama belirteci

  Bu belirteç, nesneyi bıraktığınızda onun bir kopyasının bıraktığınız yerde oluşturulacağını belirtir.

Sembolik bağ belirteci. Sembolik bağ belirteci

  Bu belirteç, nesneyi bıraktığınız zaman, bıraktığınız yerde o nesneye bir sembolik bağ oluşturulacağını belirtir. Sembolik bağlar başka bir dosyayı ya da klasörü işaret eden özel bir dosya türüdür. Bunun hakkında daha fazla bilgi için sayfasına bakın.

Soru belirteci. Soru belirteci

  Bu belirteç, nesneyi bıraktığınız zaman ne yapılacağı hakkında bir seçim yapacağınızı gösterir. Yapılacak işlemi seçeceğiniz bir menü açılacaktır. Mesela sembolik bir bağlantıyı taşıyabilir, kopyalayabilir ta da oluşturabilirsiniz.

Mevcut değil belirteci. Mevcut değil belirteci

  Bu belirteç, nesneyi güncel konumuna bırakamayacağınızı gösterir. Farenin düğmesini bırakmanın hiçbir etkisi olmayacaktır: sürüklenen nesne başlangıçtaki yerine geri dönecektir.

Panel nesnesi taşıma belirteci. Panel nesnesi taşıma belirteci

  Bu belirteç, farenin orta düğmesi ile bir paneli ya da panel nesnesini sürüklediğinizde ortaya çıkar. Paneller hakkında daha fazla bilgi için sayfasına bakın.

Pencere taşıma belirteci. Pencere taşıma belirteci

  Bu belirteç herhangi bir pencereyi taşımak için sürüklediğinizde ortaya çıkar. Pencereleri taşıma hakkında daha fazla bilgi için sayfasına bakın.

## Klavye becerileri

Fare ile yaptığınız neredeyse her işlemi klavye ile de yapabilirsiniz. Kısayol tuşları size bir işlemi çabuk yapma imkânı sunan tuşlardır.

Kısayol tuşlarını genel MATE Masaüstü işlemlerini yapmak için ve pencereler veya paneller gibi arayüz unsurlarıyla çalışmak için kullanabilirsiniz. Kısayol tuşlarını uygulamalarda da kullanabilirsiniz. Kısayol tuşlarınızı kişiselleştirmek için Klavye Kısayolları tercih aracını kullanın. Klavye kısayollarını yapılandırma hakkında daha fazla bilgi için sayfasına bakın.

Birçok PC klavyesi Windows işletim sistemine özel iki tuş bulundurur: Microsoft Windows™ logosu bulunduran bir tuş ve bağlam menülerine erişimi sağlayan bir başka tuş.

MATE ortamında Windows tuşu sıklıkla Süper tuşu denilen ek bir değiştirici tuş olarak davranacak şekilde yapılandırılır. Bağlam menüsü tuşu ise Shift F10 klavye kısayolunun imkân sağladığı gibi seçili unsurun bağlam menüsüne erişilmek için kullanılabilir.

MATE Masaüstü tercihlerini klavyenin erişilebilirlik işlevlerini kullanmak için değiştirebilirsiniz. Klavye evrensel erişim işlevleri hakkında daha fazla bilgi için sayfasına bakın.

Aşağıdaki bölümler masaüstü ve uygulamalarda kullanabileceğiniz kısayol tuşlarını açıklar.

### Global Kısayol Tuşları

Global kısayol tuşları, güncel olarak seçili pencere ya da uygulama yerine masaüstü ile alakalı görevleri gerçekleştirmek için klavyeyi kullanmanıza imkân verir. Aşağıdaki tablo bazı global kısayol tuşlarını listeler:

Kısayol Tuşu | İşlev
--- | ---
Alt F1 | Uygulamalar Menüsünü açar.
Alt F2 | Uygulama Çalıştır diyaloğunu görüntüler. Daha fazla bilgi için sayfasına bakın.
Print Screen | Masaüstünün tamamının görüntüsünü alır. Daha fazla bilgi için sayfasına bakın.
Alt Print Screen | Güncel olarak odaklanmış pencerenin ekran görüntüsünü alır.
Ctrl Alt Ok tuşları | Güncel çalışma alanından belirtilen yöndeki çalışma alanında geçer. Birden fazla çalışma alanı ile çalışma hakkında daha fazla bilgi için sayfasına bakın.
Ctrl Alt D | Tüm pencereleri küçültür ve odağı masaüstüne verir.
Alt Tab | Pencereler arası geçiş yapar. Seçebileceğiniz pencerelerin listesi görüntülenir. Pencere seçmek için tuşları bırakmak gerekir. Pencerler arası ters yönde geçiş yapmak için Shift tuşuna basabilirsiniz.
Ctrl Alt Tab | Odaklanmaya paneller ve masaüstü arasında geçiş yaptırır. Seçebileceğiniz tüm unsurların listesi görüntülenir. Bir unsur seçmek için tuşları bırakmanız gerekir. Unsurlar arası ters yönde geçiş yapmak için Shift tuşuna basabilirsiniz.

### Pencere Kısayol Tuşları

Pencere kısayol tuşları odaklama bulunan pencerede klavyeyi kullanarak işlem yapmanıza imkân verir. Aşağıdaki tablo bazı pencere kısayol tuşlarını listeler:

Kısayol Tuşu | İşlev
--- | ---
Alt Tab | Pencereler arası geçiş yapar. Seçebileceğiniz pencerelerin listesi görüntülenir. Pencere seçmek için tuşları bırakmak gerekir. Pencerler arası ters yönde geçiş yapmak için Shift tuşuna basabilirsiniz.
Alt F4 | Odaklama bulunan pencereyi kapatır.
Alt F5 | Eğer büyültülmüşse, güncel pencerenin büyültülmesini kaldırır.
Alt F7 | Odaklanmanın bulunduğu pencereyi taşır. Bu kısayola bastıktan sonra pencereyi ister fare ile, ister ok tuşları ile taşıyabilirsiniz. Taşıma işlemini sonlandırmak için fareyle tıklayın ya da klavyede herhangi bir tuşa basın.
Alt F8 | Resize the currently focused window. After pressing this shortcut, you can resize the window using either the mouse or the arrow keys. To finish resizing, click the mouse or press any key on the keyboard.
Alt F9 | Güncel pencereyi küçültür.
Alt F10 | Güncel pencereyi büyültür.
Alt boşluk tuşu | Odaklanma bulunan pencere için pencere menüsünü açar. Pencere menüsü, pencere üzerinde küçültme, çalışma alanları arasında geçiş ve kapatma gibi eylemleri yapmanıza imkân verir.
Shift Ctrl Alt Ok tuşları | Güncel pencereyi belirtilen yöndeki başka bir çalışma alanına taşır. Birden fazla çalışma alanları ile çalışma konusunda daha fazla bilgi için sayfasına bakın.

### Uygulama Tuşları

Uygulama kısayol tuşları uygulama işlemleri yapmanıza imkân verir. Kısayol tuşlarını fare kullanmadan daha hızlı bir şekilde uygulama işlemleri yapmak için kullanabilirsiniz. Aşağıdaki tablo, yaygın bazı uygulama kısayol tuşlarını listeler:

Kısayol Tuşu | Eylem
--- | ---
Ctrl N | Yeni bir belge ya da pencere oluşturur.
Ctrl X | Seçili bölge ya da metni keser ve panoya yerleştirir.
Ctrl C | Seçili bölge ya da metni panoya kopyalar.
Ctrl V | Pano muhteviyatını yapıştırır.
Ctrl Z | Son eylemi geri alır.
Ctrl S | Güncel belgeyi diske kaydeder.
F1 | Uygulamanın çevrimiçi yardım belgesini yükler.

Bu kısayol tuşlarına ek olarak, tüm uygulamalar kullanıcı arayüzünde gezinmek ve çalışmak için bir dizi tuşu destekler. Bu tuşlar normalde fare ile gerçekleştirebileceğiniz işlemleri gerçekleştirmenize imkân verir. Aşağıdaki tablo bazı arayüz kontrol tuşlarını tanımlar:

Tuşlar | Eylem
--- | ---
Ok tuşları veya Tab | Arayüzdeki denetimler veya listedeki unsurlar arasında geçiş yapar.
Enter or boşluk tuşu | Seçili unsuru etkinleştirir veya seçer.
F10 | Uygulama penceresinin en sol menüsünü etkinleştirir.
Shift F10 | Seçili unsurun bağlam menüsünü etkinleştirir.
Esc | Hiçbir menü unsuru seçmeden menüleri kapatır veya sürükeleme işlemlerini iptal eder.

### Erişim Tuşları

Bir menü çubuğu, uygulamanın menülerini içerir ve pencerelerin üst kısmında yer alır. Bir erişim tuşu ise menü çubuklarında, menülerde veya diyaloglarda bulunan ve bir eylem yapmak için kullanabileceğiniz altı çizili bir harftir. Menü çubuklarında her menünün erişim tuşunun altı çizilidir.

Bir menü açmak için Alt tuşunu basılı tutun ve erişim tuşuna basın. Menü içinde her menü unsurunun erişim tuşunun altı çizilidir. Menü görüntülendiğinde herhangi bir menü unsurunu seçmek için menü unsurunun erişim tuşuna basmanız yeterli olur.

Mesela Yardım uygulamasında yeni bir pencere açmak için önce Alt F tuşlarına basın, ki bu Dosya menüsünü açar, ardından da Yeni Pencere menü unsurunu etkinleştirmek için N tuşuna basın.

Erişim tuşlarını diyaloglarda unsurlara erişmek için de kullanabilirsiniz. Diyaloglarda, diyalog unsurlarının çoğunun bir harfinin altı çizilidir. Herhangi bir diyalog unsuruna erişmek için Alt tuşunu basılı tutup erişim tuşuna basın.